نقش روزهای تمرینی با شدت کم در بدنسازی
متاسفانه تئوریهای غیر علمی مانند (بدون تحمل درد چیزی حاصل نمی شود ) و (اضافه بار) (اضافه بار به معنای هر روز سنگین تر از دیروز) بر ورزشهای قدرتی و پرورش اندام سیطر ه افکنده و اغلب ورزشکاران نیز به روزهای سخت تمرین تا روزهای سبک و کم شدن بیشتر معتقدند.
جای تعجبی نیست که اغلب انها دائما احساس فرسودگی و ناکامی میکنند چرا که به انچه که در انتظار داشته اند نمی رسند متعاقبا به دلیل اینکه ورزش دیگر لذت بخش نمی باشد خیلی از انها ورزش کردن را رها می کنند
ادامه مطلب: نقش روزهای تمرینی با شدت کم در بدنسازی
برای جلوگیری از این پیامدهای نامطلوب ورزشکاران نیازمند به کارگیری و الگوی افزایش بار تمرین به روش پله ای که شدت تمرین را در داخل هر میکروسیکل تغییر دهند (تناوبی کند) می باشند .سه نوع شدت در شکل های ذیل مشخص شده است متغیر های دیگر ممکن است بیشتر به شرایط و اوضاع فرد بستگی داشته باشد .

شکل ۱ میکروسیکل شدت پایین
شکل ۲ یک میکروسیکل شدت متوسط
شکل ۳ یک میکروسیکل شدت بالا
در ویکروسیکلهای مختلف روزهای کم شدت وجود دارد که ممکن است ورزشکاران بطور معقول درباره اهمیت و نقش انها سوالاتی بپرسند ما درباره انها شرح خواهیم داد.
بدن برای تامین انرژی از گلیکوژن و ATP/PC استفاده می کنند برای تمرینات بدنی با شدت بالا که شامل ست هایی با تکرار کم و ساتراحت اینتروال (RI) پایانی ۲تا۳ دقیقه ای بوده و به عنوان تمرینات (حداکثرقدرت ) نامیده می شوند ذخایر انرژی به وسیله سیستم ATP/PC فراهم می گردد تحت این شرایط ذخایر انرژی ظرف ۲۴ ساعت ترمیم خواهد شد که خود نشان دهنده این مطلب است که در روز بعدی نیز می توان از تمرین با شدت بالا استفاده نمود .
اگر چه اجرای تمرین با شدت بالا در هر جلسه اسیب پیچیدگی جسمی و فشارهای جسمانی را سبب می شود ولیکن برای غلبه بر چالشهای مربوط به بار تمرینی ضروری می باشد
در ضمن پس از اجرای این قبیل تمرینات ورزشکار بایستی به دوچیز توجه داشته باشد اول اینکه چگونه انرژی از دست رفته قبل از شروع جلسه بعدی تمرین بازسازی شود و دوم اینکه چگونه از نظر روحی روانی برای جلسه بعدی تمرین اماده شود
در ضرورت طراحی یک برانامه دقیق شامل روزهای کم شدت تمرینی به دنبال یک تا دو روز تمرین سخت دلایل فوق مطرح می شود
شکل ذبل روشهای انتخابی دیگری را برای طراحی میکروسیکل نشان میدهد
شکل ۴ میکروسیکل پیشنهادی شدت بالا ماکروسیکل مربوط به ورزشکاران قدرتی و پرورش اندام کاران نخبه
که دو روز تمرین سخت را پشت سرهم گذاشته است توجه داشته باشید که این میکروسیکلها فقط برای ورزشکارانی است که تمرینات قدرتی بسیار خوبی را پشت سرگذاشته پاسخ سازگاری بالای داشته و توانایی تحمل اسیبها و فشارهای فیزیولوژیکی و روانی شدید را دارند
از طرفی اگر جلسه تمرین شامل ستهایی با تکرار بالا باشد مانند مرحله تفکیک عضلانی و یا مدت زمان بیشتری طول بکشد (۲تا۳ ساعت) بخش اعظم منابع سوختی از سیستم گلیکوژنی فراهم می شود به دنبال این چنین تمرینات طولانی و خسته کننده ترمیم و بازسازی کامل ذخایر گلیکوژن اغلب به ۴۸ ساعت زمان نیاز دارند یک دستورالعمل مناسب میکروسیکل برای این نوع تمرینات در شکل ۳ ارئه گردیده است .
معتبرترین روش های افزایش شدت تمرین در بدنسازی
۱. دراپ ست (Drop Set)
مفهوم و نحوه اجرا
دراپ ست یکی از محبوبترین تکنیکهای افزایش شدت تمرین است که در آن شما پس از رسیدن به ناتوانی عضلانی، مقدار وزنه را کاهش داده و بلافاصله تمرین را ادامه میدهید. این تکنیک عضلات را به خستگی عمیقتری میبرد و موجب هایپرتروفی عضلانی میشود.
مثال عملی
با ۸۰ کیلوگرم پرس سینه بزنید تا به ناتوانی عضلانی برسید.
وزنه را به ۶۰ کیلوگرم کاهش دهید و مجدداً تمرین را ادامه دهید.
سپس به ۴۰ کیلوگرم کاهش دهید و ست نهایی را بزنید.
مزایا: افزایش حجم تمرین، شکستن استپ عضلانی
معایب: نیاز به ریکاوری بیشتر
۲. تکنیک پیش خستگی (Pre-Exhaustion)
مفهوم و نحوه اجرا
در این تکنیک، قبل از اجرای یک تمرین ترکیبی (مانند: اسکوات یا پرس سینه)، ابتدا یک تمرین ایزوله را برای همان عضله اجرا میکنید. این باعث میشود که عضله هدف قبل از تمرین اصلی خسته شود و فشار بیشتری دریافت کند.
مثال عملی
قبل از اسکوات: تمرین جلوپا با دستگاه را انجام دهید.
قبل از پرس سینه: فلای سینه با دمبل بزنید.
مزایا: تحریک عضلات عمیقتر، بهبود رشد عضلانی
معایب: نیاز به برنامهریزی دقیق
۳. استراحت-توقف (Rest-Pause)
مفهوم و نحوه اجرا
این روش شامل: انجام یک ست تا ناتوانی، استراحت کوتاه (۱۰-۱۵ ثانیه) و سپس اجرای چند تکرار اضافه است. این کار باعث میشود که عضلات تا حد امکان خسته شوند.
مثال عملی
پرس سینه: ۸ تکرار با وزنه سنگین
استراحت ۱۰ ثانیهای
۳ تکرار دیگر
استراحت ۱۰ ثانیهای
۲ تکرار دیگر
مزایا: افزایش استقامت عضلانی و افزایش شدت تمرین
معایب: فشار زیاد بر سیستم عصبی
۴. تمرینات سوپرست (Superset)
مفهوم و نحوه اجرا
در سوپرست، بدون استراحت ۲ تمرین را پشت سر هم انجام میدهید. این تکنیک برای افزایش شدت تمرین و کاهش زمان استراحت عالی است.
انواع سوپرست
عضلات مخالف: جلو بازو + پشت بازو
عضلات مشابه: پرس سینه + فلای دمبل
بالا تنه + پایین تنه: اسکوات + پرس سرشانه
مزایا: صرفهجویی در زمان، افزایش حجم تمرین
معایب: نیاز به استقامت بالا
۵. تمرینات تری ست و جاینت ست (Tri-Set & Giant Set)
مفهوم و نحوه اجرا
تری ست: انجام ۳ تمرین پشت سر هم بدون استراحت
جاینت ست: انجام ۴ تمرین یا بیشتر بدون استراحت
مثال عملی برای جاینت ست (عضلات سینه)
پرس سینه هالتر – ۱۰ تکرار
فلای دمبل – ۱۲ تکرار
پرس بالا سینه دمبل – ۱۰ تکرار
شنا سوئدی – تا ناتوانی
مزایا: افزایش چربیسوزی و شدت بالا
معایب: فشار زیاد بر سیستم عصبی
۶. افزایش زمان تحت تنش (Time Under Tension – TUT)
مفهوم و نحوه اجرا
در این تکنیک، تمرکز بر افزایش زمان انقباض عضلانی است. هرچه عضلات زمان بیشتری تحت تنش باشند، رشد بهتری خواهند داشت.
مثال عملی
اسکوات: ۴ ثانیه پایین رفتن، ۲ ثانیه نگه داشتن، ۱ ثانیه بالا آمدن
پرس سینه: ۳ ثانیه پایین آوردن، ۱ ثانیه بالا بردن
مزایا: تحریک بیشتر فیبرهای عضلانی
معایب: افزایش زمان تمرین
۷. استفاده از تکنیک چیتینگ (Cheating)
مفهوم و نحوه اجرا
چیتینگ یعنی: در آخرین تکرارهای یک ست، با استفاده از حرکات کنترلشده بدن، به خود کمک کنید تا چند تکرار اضافی بزنید.
مثال عملی
جلو بازو با هالتر: کمی از کمر برای کمک استفاده کنید.
ددلیفت: در تکرارهای آخر، کمی از تقلب کنترلشده برای اتمام ست بهره ببرید.
مزایا: افزایش شدت تمرین و عبور از استپ
معایب: خطر آسیب در صورت اجرای نادرست
۸. استفاده از ناتوانی عضلانی (Training to Failure)
مفهوم و نحوه اجرا
در این روش، تمرین را تا زمانی که دیگر قادر به انجام تکرار صحیح نیستید ادامه میدهید.
مثال عملی
پرس سینه: اجرای تکرارها تا ناتوانی کامل
بارفیکس: ادامه حرکت تا زمانی که دیگر قادر به بالا کشیدن بدن نیستید.
مزایا: تحریک حداکثری عضلات
معایب: نیاز به استراحت بیشتر
۹. استفاده از وزنههای سنگینتر (Progressive Overload)
مفهوم و نحوه اجرا
یکی از اساسیترین روشهای افزایش شدت تمرین، افزایش تدریجی وزنهها است.
روش اجرا
هر هفته ۲.۵-۵ درصد به وزنه اضافه کنید.
اگر وزنه را افزایش دادید، تعداد تکرارها را کاهش دهید.
مزایا: رشد مداوم عضلانی
معایب: نیاز به فرم صحیح
۱۰. کاهش زمان استراحت بین ستها
مفهوم و نحوه اجرا
برای افزایش استقامت عضلانی: ۳۰ ثانیه استراحت
برای افزایش حجم: ۴۵-۶۰ ثانیه استراحت
برای افزایش قدرت: ۹۰-۱۲۰ ثانیه استراحت
مزایا: افزایش شدت تمرین و چربیسوزی
معایب: کاهش توان در ستهای بعدی
نکات مهم در افزایش شدت تمرین در بدنسازی
افزایش شدت تمرین یکی از کلیدیترین عوامل در رشد عضلانی و بهبود عملکرد ورزشی است. اگر تمرینات شما دیگر به اندازه قبل چالشبرانگیز نیستند یا احساس میکنید پیشرفتتان متوقف شده، احتمالاً زمان آن رسیده که شدت تمرین را افزایش دهید.
برای این کار، چند نکته مهم وجود دارند که رعایت آنها میتواند شما را به سطح جدیدی از عملکرد ورزشی برساند.
۱. افزایش تدریجی وزنهها (Progressive Overload)
یکی از مهمترین فاکتورها در افزایش شدت تمرین، بار اضافهشونده است. این بدان معناست که: باید به مرور زمان وزنههای تمرینی را افزایش دهید یا تعداد تکرارها را بالا ببرید. حتی اضافه کردن ۲.۵ کیلوگرم در چند هفته میتواند تأثیر زیادی داشته باشد.
۲. کاهش زمان استراحت بین ستها
اگر هدف شما حفظ شدت بالا در تمرینات است، نباید بیش از حد بین ستها استراحت کنید.
برای افزایش قدرت: ۹۰-۱۲۰ ثانیه
برای افزایش حجم: ۴۵-۶۰ ثانیه
برای استقامت عضلانی: ۳۰ ثانیه یا کمتر
کاهش زمان استراحت باعث افزایش فشار متابولیکی و تحریک بهتر رشد عضلانی میشود.
۳. استفاده از تکنیکهای شدتدهنده
تکنیکهایی مانند: دراپ ست، سوپرست، تری ست، استراحت-توقف و تمرین تا ناتوانی میتوانند به حداکثر استفاده از فیبرهای عضلانی کمک کنند و میزان فشار روی عضلات را افزایش دهند. این تکنیکها برای عبور از رکود عضلانی بسیار مؤثر هستند.
۴. کنترل فرم و افزایش زمان تحت تنش (TUT)
حرکات را با کنترل بالا و تمرکز روی انقباض عضلانی انجام دهید. به عنوان مثال: در یک اسکوات، ۳-۴ ثانیه پایین بروید و ۱-۲ ثانیه در وضعیت پایین مکث کنید. این کار، عضلات را مجبور به تحمل بار بیشتر میکند.
۵. ترکیب تمرینات قدرتی و استقامتی
تمرین با وزنههای سنگین برای افزایش قدرت و تمرینات با تکرارهای بالا (مثلاً ۱۵-۲۰ تکرار) برای استقامت عضلانی میتواند بهترین نتیجه را بدهد.
۶. بهبود ریکاوری و تغذیه
افزایش شدت تمرین بدون ریکاوری مناسب باعث تمرینزدگی (Overtraining) خواهد شد. به تغذیه مناسب، خواب کافی و استراحت توجه ویژه داشته باشید تا از آسیبهای احتمالی جلوگیری شود.
