نمک را کنار بگذارید!
هر ماه با صدها نفر درباره مشکلات کاهش وزن و تناسب اندام صحبت می کنم. گرایش عمومی در تهیه مواد خوراکی، افزودن مقادیر زیادی نمک به آنها است. سدیم که در ترکیب نمک وجود دارد، بدن را وادار به احتباس حجم زیادی از آب می کند. این عنصر در بسیاری از خوراکی هایی که تصورشان را هم نمی کنید، وجود دارد.
حتی برخی انواع گوشت مرغ هم حاوی مقدار زیادی سدیم هستند. به این مرغ ها، غذای حاوی نمک داده می شود تا آب بیشتری در بدن شان حبس شود. بدین ترتیب، شما نه تنها بابت گوشت مرغ پول می دهید بلکه قدری از پول تان را هم بابت آب اضافی دور می اندازید.
در اغلب موارد، سدیم، عامل احتباس مقدار زیاد آب در بدن است. آب اضافی، باعث ایجاد ظاهر نرم و بادکرده پوست و جلوگیری از کاهش دلخواه وزن می شود.
عوامل متعددی، نسبت نمک به آب را تحت تاثیر قرار می دهند.
عوامل دیگری هم با احتباس آب ارتباط غیر مستقیم دارند:
خوردن نمک و/یا شکر زیاد
نخوردن مقدار کافی سبزیها و میوه های تازه
مقدار زیاد سموم یا مواد دفعی در بدن
مصرف انواع داروهای متداول، از جمله داروهای غیر استروییدی ضد التهاب
رژیمهای بلند مدت با کالری یا هیدرات کربن خیلی کم
عدم تحمل یا حساسیت غذایی شناخته شده یا ناشناخته
ورزش نکردن
ورزش بیش از اندازه
فشار زیاد روحی
خواب ناکافی
عوامل وراثتی
مقادیر زیاد نمک در غذا
چند روز پیش، هنگام خرید در فروشگاه، یکی از دوستان، یک بسته ماکارونی را بخاطر مقدار کم کالریش توصیه کرد. وقتی برچسب ارزش غذایی آن را خواندم، متوجه شدم که هر چند این بسته ماکارونی، حاوی فقط 120 کالری است اما 133 گرم سدیم دارد.
این دوست من از این که با وجود دریافت کمتر از 1500 کالری در شبانه روز، هنوز هم وزن اضافه می کرد، متعجب بود. پاسخ، خیلی ساده است؛ نمک، بدن را وادار به احتباس بیشتر آب می کند. برای حفظ تعادل ترکیب شیمیایی بدن، یک مولکول نمک، به چهار مولکول آب نیاز دارد.
در حالت طبیعی، پ هاش سیستم داخلی بدن، کمی اسیدی است. نمک در بدن، با تثبیت یون هیدروژن باعث بالا رفتن پ هاش و در نتیجه وادار کردن بدن به حفظ آب بیشتر می شود. آب، وزن زیادی دارد. اگر تا به حال یک گالن 20 لیتری آب را بلند کرده باشید، حتما می دانید مایعات چقدر سنگین هستند.
چربی های بدن، حاوی 80% آب می باشند و اگر آب اضافی را از بدن تان خارج کنید، در واقع چربی های ناخواسته بیشتری را ازدست خواهید داد. برای آن که چربی های بدن تان را دوباره بصورت طبیعی پایین بیاورید، کمی آب لیموی تازه به لیوان آب تان اضافه یا قدری مارچوبه تازه میل نمایید.
این دو ماده خوراکی، بدن را در کاهش چربی ها و در نتیجه خلاصی از آب اضافی کمک می کنند. این روش را هنگامی بکار ببندید که به دستشویی دسترسی داشته باشید.
تاثیر نمک بر بدن
عوارض مصرف نمک و درک علائم مصرف بیش از حد نمک برای سلامت بخشهای مختلف بدن بهویژه قلب، کلیه، مغز و اعصاب و… از اهمیت خاصی برخوردار میباشد. در مورد تاثیرات مصرف بیش از حد نمک بر قلب میتوان گفت که میتواند فشار خون را افزایش دهد، عملکرد قلب را دچار مشکل کند و خطر بیماریهای قلبی و سکته را افزایش دهد. بنابراین مصرف نامتعادل آن میتواند به اختلالات قلبی، کلیوی و عصبی منجر شود. کاهش نمک در رژیم غذایی یکی از سادهترین راهها برای پیشگیری از بیماریهای مزمن است.
نَمَک مادهای معدنی است که عمدتاً از سدیم و کلر ساخته شده و اغلب در آشپزی و تهیه مواد غذایی کاربرد دارد. در ادامه مطالب، به برخی از مهمترین انواع نمک خوراکی اشاره میشود:
انواع نمکهای خوراکی (نمک طعام)
- نمک معمولی (سدیم کلرید – NaCl): رایجترین نوع نمک که در آشپزی و صنایع غذایی استفاده میشود.
- نمک یددار: نمک طعام غنیشده با ید برای جلوگیری از کمبود ید و بیماریهای تیروئید.
- نمک دریا: نمکی که از تبخیر آب دریا به دست میآید و حاوی مواد معدنی بیشتری است.
سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان غذا دارو (FDA)، برای بزرگسالان، محدوده بین کمتر از 2000 تا 2300 میلی گرم در روز سدیم (معادل کمتر از 5 گرم در روز نمک (فقط کمتر از یک قاشق چایخوری) را توصیه میکنند. همچنین برای کودکان 2 تا 15 ساله، توصیه میشود که براساس نیازهای انرژی کودکان، مقدار مصرف را کمتر از دوز توصیه شده برای بزرگسالان (یعنی مقادیری کمتر از 2000 میلی گرم در روز) کاهش دهید. مصرف روزانه نمک برای کودکان و نوجوانان با مقادیر ذیل توصیه شده است:
- سنین 1 تا 3 – کمتر از 1200 میلی گرم.
- سنین 4 تا 8 – کمتر از 1500 میلی گرم.
- سنین 9 تا 13 – کمتر از 1800 میلی گرم.
- سنین 14 تا 18 – 2300 میلی گرم
فواید مصرف نمک برای ورزشکاران و بدنسازان
سدیم (NaCl) نقشهای مهمی در بدن شما ایفا میکند. به جذب مواد مغذی در روده شما، حفظ عملکرد شناختی، انتقال ناقلهای عصبی و انقباض عضلانی کمک میکند. اما، حداقل از دیدگاه ورزشکاران، شاید حیاتیترین عملکرد نمک در ورزش، کمک به حفظ تعادل مایعات در بدن باشد.
سدیم موجود در نمک به شما کمک میکند تا مقدار بیشتری از مایعی که دریافت میکنید را جذب و حفظ کنید و این امر باعث افزایش حجم پلاسمای خون شما میشود. هر چه خون بیشتری داشته باشید، فشار کمتری به سیستم قلبی عروقیتان وارد میشود، زیرا برای رساندن اکسیژن به عضلات و دفع گرما هنگام ورزش، کار قلب راحتتر است. اساساً، اگر بخواهید عملکرد ورزشی خود را در حین ورزش، حفظ کنید، مصرف نمک به اندازهی کافی را باید جدی بگیرید.
یک داستان واقعی درباره نقش نمک در ورزش
در اهمیت فراوان نمک برای ورزشکاران، یک پژوهش بسیار مهم را برایتان بازگو می کنیم: مطالعه ای که در سال ۲۰۱۵ انجام شدهبود نشان داد که ورزشکارانی که مقدار سدیم از دست رفته در عرق خود را بلافاصله با نوشیدنی مناسب جبران کردند، مسابقات سه گانهی شنا/دوچرخه سواری/دو را به طور متوسط ۲۶ دقیقه سریعتر به پایان رساندند.
این تحقیق یک افزایش بسیار قابل توجه و چشمگیر در عملکرد ورزشکاران را نشان داد و محققان از اثر سدیم (نمک در ورزش) شگفت زده شدند. اما دلیل این موضوع چیست و چرا و چگونه نمک چنین اهمیتی برای عملکرد ورزشکاران دارد؟ در ادامه درباره اهمیت مصرف نمک برای ورزشکاران خواهیم گفت.
ضرر های نمک برای بدنسازان
بدن شما روزانه برای کمک به حفظ تعادل در میزان آب، مواد معدنی و حجم خون،به سدیم نیاز دارد.با این حال مصرف بیش از حد نیاز آن می تواند اثرات منفی بر سلامت داشته و ریسک ابتلاء به بیماری فشار خون بالا رابه عنوان عامل بروز بیماری های قلبی و سکته مغزی افزایش دهد. بسیاری از ما سدیم را به اندازه کافی مصرف می کنیم ، اما گاهی اوقات ممکن است این میزان تا حدی افزایش یابد.
کارشناسان توصیه می کنند که افراد بزرگسال روزانه کمتر از 2300 میلیگرم (برابر با یک قاشق چای خوری نمک) استفاده کنند.به طور کلی غذاهایی با200 میلی گرم سدیم یا بیشتر در هر وعده،غذاهایی پر سدیم شناخته می شوند.غذاهایی با میزان کمتر از 140میلی گرم سدیم به عنوان غذاهای کم سدیم طبقه بندی می شوند.
سدیم به طور طبیعی در غذاهایی مانند گوشت،آجیل،حبوبات و محصولات لبنی یافت می شود.توجه داشته باشید که نمک و سدیم دو مقوله مجزا می باشند.زیرا نمک در حقیقت ترکیبی از سدیم و کلر است.
برای کاهش خطر ابتلاء به بیماری فشار خون بالا و عوارض مرتبط با آن بهتر است ،میزان مصرف سدیم را کاهش دهید.ممکن است کمی زمان لازم باشد تا پرزهای چشایی شما به طعم جدید غذاها عادت کند،اما باید در نظر داشته باشید که حفظ سلامتی شما ارزش این کار را دارد.
نمک کالری ندارد و تغییر مصرف آن باعث چاقی یا لاغری نمی شود. نمک باعث افزایش حبس شدن آب درون بدن می شود، که این امر در صورت مصرف زیادی نمک و حبس شدن زیادی آب می تواند باعث افزایش وزن شود، اما این افزایش وزن به دلیل بروز چاقی نیست.
البته ممکن است مقداری از این آب بدن در زیر پوست تجمع یابد که به اصطلاح باعث مقداری ورم زیرپوستی می شود، مثلا ممکن است کات عضلانی کمتر به چشم آید. کم کردن مقدار نمک دریافتی نیز برعکس مطالب ذکر شده، باعث از دست رفتن آب بدن و در نتیجه کاهش وزن می شود، اما باز هم این کاهش وزن کاذب است و لاغری واقعی و کاهش چربی را در پی نخواهد داشت.
به وفور مشاهده می شود که در برنامه های رژیم غذایی کاهش وزن برخی مربیان و متخصصان تغذیه، استفاده ی نمک محدود و در مواردی حتی منع می شود! که این کار نتیجه ای جز کاهش وزن کاذب فرد و بازارگرمی آن متخصص یا مربی را در پی نخواهد داشت! تنها نکته ای که قابل قبول است
اهمیت نمک در ورزش و بدنسازی
چرا مصرف نمک به اندازه کافی برای ورزشکاران، انقدر مهم است. بعد از اینکه از فواید نمک در ورزش و سلامتی گفتیم، نوبت میرسد به گفتن از اهمیت نمک برای ورزشکاران. دلایل اهمیت نمک در ورزش از این قرار است.
۱. تعادل الکترولیت
نمک یک الکترولیت کلیدی است که به حفظ تعادل مایعات مناسب در بدن کمک میکند. در طول ورزش شدید، ورزشکاران الکترولیتهای خود، جمله سدیم را از طریق تعریق از دست میدهند. تامین سطح سدیم با نمک به بازیابی تعادل الکترولیتها و جلوگیری از کم آبی بدن کمک میکند.
۲. پیشگیری از کم آبی بدن
سدیم، محرک تشنگی را افزایش و مقدار ادرار تولید شده را کاهش میدهد. با مصرف نمک همراه با مایعات، ورزشکاران میتوانند هیدراتاسیون (آبرسانی) بدن را افزایش دهند و عملکرد مطلوبشان را در طول جلسات ورزشی طولانی مدت حفظ کنند.
۳. پیشگیری از گرفتگی عضلانی
سدیم در انقباض عضلانی و انتقال ناقلهای عصبی نقش دارد. سطوح کافی سدیم به ورزشکاران اجازه میدهد تا بهترین عملکرد خود را در ورزش داشته باشند و کمتر دچار گرفتگی یا اسپاسم عضلانی شوند.
۴. جذب مایعات
مصرف کافی نمک در ورزش، جذب آب و سایر مواد مغذی را در روده کوچک تسهیل میکند. این امر به ویژه برای ورزشکارانی که در فعالیتهای استقامتی شرکت میکنند، بسیار اهمیت دارد؛ چراکه باعث جذب مایعات برای حفظ هیدراتاسیون و عملکرد ورزشی بهتر خواهد شد.
رابطه میان مصرف نمک و دردهای عضلانی ورزشکاران
تا به امروز تحقیقات مختلفی در سراسر جهان درباره رابطه میان مصرف نمک در بین ورزشکاران و عملکرد ورزشی آنها انجام شده است. یکی از متخصصات تغذیه در این باره تحقیقی را بر روی یک ورزشکار انجام داد. ورزشکار مورد نظر حدودا ۱۰۰ مایل را طی کرد. او در طول انجام این فعالیت ورزشی احساس درد میکرد، به همین علت ۲ الی ۳ میلیلیتر آب در طول هر راند مینوشید. این شخص با ۶۸ کیلو وزن و با نوشیدن یک لیوان آب با میزان اندکی گفت که بعد از انجام این کار دیگر هیچ درد عضلانی و یا سر درد ندارد.
رژیم غذایی مناسب برای ورزشکاران؛ رژیمی با میزان سدیم کم
در رژیم غذایی ورزشکاران مصرف نمک از جایگاه مهمی برخوردار است. اهمیت این موضوع برای ورزشکارانی که به صورت حرفهای فعالیت میکنند، دو چندان است. اما نباید هرگز این نکته را فراموش کنید که مصرف نمک برای ورزشکاران باید در طول روز همراه با محدودیت باشد. به این منظور میتوانید از راهکارهای زیر کمک بگیرید:
نان، سرلاک، سوپهای آماده و یا پنیرهای چدار در محتویات خود میزان نمک بالایی دارند. در نتیجه بهتر است که تا جایی که میتوانید مصرف این دسته از مواد غذایی را برای خود محدود کنید
ورزشکاران حرفهای باید تا حد امکان از مصرف زیاد سس، به خصوص سویا پرهیز کنند، زیرا دارای درصد بالایی از سدیم است
بهتر است تا جایی که میتوانید مصرف میانوعدههای نمکی و غذاهای سرخکردنی را کاهش دهید. به عنوان میان وعده بهتر است از خوراکیهایی مانند میوههای خشک، آجیل و سبزیجات بدون نمک استفاده شود
مواد غذایی مثل ماهی دودی، پنیر و مواد غذایی بستهبندی شده باید به اندازه مناسب مصرف شوند
ورزشکاران چه میزان نمک باید مصرف کنند؟
اکثر ورزشکاران به حداقل ۳۰۰۰ میلی گرم سدیم در روز نیاز دارند. دقت کنید که سدیم، و نه نمک! که این مقدار تقریبا معادل یک و نیم قاشق چای خوری نمک است. افراد عادی به ۲۳۰۰ میلی گرم سدیم نیاز دارند، اما ورزشکاران تا ۳۰۰۰ میلی گرم سدیم هم میتوانند مصرف کنند.
میزان نمک مورد نیاز ورزشکاران با افراد عادی (غیر ورزشکار) متفاوت است و در عین حال نیاز نمک ورزشکاران مختلف هم باهم متفاوت است. ورزشکارانی که تمرین استقامتی بسیار سخت و زیر آفتاب دارند (در نتیجه تعریق بیشتری هم دارند) به سدیم بیشتری هم نیاز خواهند داشت که توسط متخصص تغذیه مقدارش تنظیم میشود.
آیا همه ورزشکارن به مقدار مشخصی از سدیم نیاز دارند؟
نیاز به سدیم از ورزشکاری به ورزشکار دیگر بسته به عواملی مانند شدت و مدت تمرین، دمای محیط، اندازه بدن، سن، جنس و لباس متفاوت است. ورزشکاران استقامتی میتوانند تا ۲ لیتر عرق در ساعت و ۹۲۰ تا ۳۶۸۰ میلی گرم سدیم در ساعت در حین ورزش از دست بدهند. ( میتوانید راهکارهای کاهش دادن تعریق را هم امتحان میکنید).
بنابراین حفظ سطح سدیم خون طبیعی هم برای سلامتی و هم برای عملکرد حیاتی آنها است. کالج پزشکی ورزشی آمریکا توصیه میکند که ورزشکاران استقامتی در طول تمرینات طولانی مدت ۳۰۰-۶۰۰ میلیگرم سدیم در ساعت (۱.۷-۲.۹ گرم نمک) مصرف کنند. (این مقدار برای ورزشکاران بسیار حرفهای با تعریق بالاست).
نمک؛ نیاز غذایی هر ورزشکار حرفهای به شرط حفط تعادل در مصرف
آن دسته از ورزشکاران رشتههای ورزشی مانند بدنسازی که تمرینات سنگین و پرفشاری دارند، به اندازهای عرق میکنند که لایهای از نمک بر روی پوست آنها تشکیل میشود. نمک از مهمترین مواد مورد نیاز برای متابولیسم سلولهای بدن، انتقال پیامهای عصبی و همچنین کارکرد صحیح عضلات است.
مصرف نمک به میزان محدود ضروری است و مصرف متعادل آن توسط مربیان حرفهای توصیه میشود. به عنوان مثال در زمان فعالیت بدنی شدید در هوای گرم با مصرف مقداری کمی نمک میتوان املاح از دست رفته بدن را جبران کرد. مصرف نمک برای ورزشکاران در کنار سایر ویتامینها، مکملها و مواد غذایی امری حیاتی است به شرط آنکه زیر نظر پزشک ورزشی تیم و متخصصان تغذیه باشد.
دو نکته برای مصرف نمک در ورزش
به صورت کلی برخی افراد نسبت به تأثیر نمک بر فشار خون حساستر هستند. بنابراین باید با احتیاط بیشتری، نمک و سدیم مصرف کنند.
اگر نمیتوانید سدیم کافی را از طریق مصرف غذای روزانه خود دریافت کنید یا اگر در حین ورزش و فعالیتتان، زیاد عرق میکنید، میتوانید از مکملهای حاوی محصولات الکترولیتی با تمرکز بر سدیم استفاده کنید.
چرا برای یک بدنساز تأمین سدیم از طریق رژیم کافی نیست و مصرف نمک واجب است؟
اگر حین انجام ورزش تعرق زیادی دارید، باید نمک بیشتری مصرف کنید؛ زیرا سدیم از طریق عرق کردن دفع میشود و با مصرف بیشتر آن، سدیم دفع شده را جبران میکنید. حال متوجه شدیم که کمبود این ماده بسیار خطرناکتر از مصرف بیشتر آن میباشد چون اگر کلیههای سالمی داشته باشید مصرف نمک اضافه (نه مقدار خیلی زیاد) بهراحتی از طریق ادرار یا عرق کردن دفع میشود.
مصرف آن در طول رژیم برای بدنسازان ضروری میباشد و محدود کردن آن فقط برای قبل از مسابقات توصیه میشود که هدف، بهتر دیده شدن عضلات به شرط پایین بودن درصد چربی بدن میباشد. حذف این ماده از رژیم غذایی باعث کم شدن آب بدن و درنتیجه پایین آمدن وزن روی ترازو میشود ولی آسیبهای زیادی را به بدن وارد میکند.
چه زمانی نمک بخوریم؟ (قبل از ورزش یا بعد از ورزش؟)
ریختن کمی نمک در وعدهی قبل از ورزش و وعدهی بعد از ورزش، میتواند به تعادل الکترولیتها، عملکرد بهتر در تمرین و البته خوش طعم شدن وعدههایی که میل میکنید، کمک کند! اما دقت کنید که به طور کلی بیش از نهایتا ۶ گرم نمک در ورزش و به طور کلی در طول روز مصرف نکنید.
باید این را در نظر بگیرید که تمام غذاها و نوشیدنیهای زیادی حاوی نمک و سدیم هستند. دو توصیه برایتان داریم.
مقدار نمک قبل از ورزش
استفاده از نمک در نوشیدنی پیش از ورزش میتواند به حفظ تعادل الکترولیتها در بدن کمک کند. این کار از افت فشار خون و اختلالات الکترولیتی در طی تمرین جلوگیری میکند.
مقدار نمک پس از ورزش
پس از تمرین، به خصوص اگر تمرین شما طولانی بوده و بسیار عرق ریختهاید، احتمالا نمک و الکترولیت زیادی از دست دادهاید، به این منظور میتوانید یک نوشیدنی الکترولیتی (مانند نوشیدنیهای ورزشی، آب نارگیل، یا آب معدنی الکترولیتی یا نوشیدنی خانگی شامل آبلیمو نمک عسل) که حاوی نمک و مواد معدنی دیگر است را استفاده کنید. این نوشیدنیها به بازسازی الکترولیتهای از دست رفته و تقویت آبرسانی بدن کمک میکنند.
به یاد داشته باشید که نباید بیشتر از ۶ گرم در روز نمک مصرف کنید.
چگونه مقدار نمک موجود در غذاهای فرآیند شده را حساب کنیم؟ بعضی از مواد غذایی آماده دارای برچسب هایی هستند که مقدار نمک موجود در آنها مشخص شده است. به یاد داشته باشید که نباید بیشتر از ۶ گرم در روز نمک مصرف کنید.
در برچسب بعضی مواد غذایی هم مقدار سدیم موجود در ۱۰۰ گرم از ماده غذایی ذکر شده است. برای تبدیل مقدار سدیم به نمک بایستی آن را در عدد ۲/۵ ضرب کنید؛ بعنوان مثال ۱ گرم سدیم در ۱۰۰ گرم، معادل ۲/۵ گرم نمک در ۱۰۰ گرم ماده غذایی است. اگر گرم ماده غذایی مصرفی خود را بدانید، می توانید براساس آن مقدار نمک را مشخص کنید.
مثلاً اگر روی برچسب ماده غذایی نوشته شده باشد، ۱۰۰ گرم از ماده غذایی حاوی ۴ گرم سدیم است، یعنی ۱۰ گرم نمک دارد. پس اگر شما ۵۰ گرم از این ماده غذایی را بخورید، ۵ گرم نمک دریافت کرده اید.
البته باید بگوییم در بیشتر موارد مقدار نمک موجود در بر چسب ماده غذایی مشخص نیست. با گذشت زمان می توانید به غذای کم نمک عادت کنید. شوری یا بی نمکی غذا، علاوه بر مقدار نمک موجود در آن به حساسیت گیرنده های چشایی در دهان شما نیز بستگی دارد. با کاهش مصرف نمک، در ابتدا ممکن است غذا بی نمک به نظر آید، ولی بعد از گذشت ۲ یا ۳ هفته، حساسیت گیرنده های چشایی دهان شما افزایش می یابد و می توانید طعم واقعی غذا را چشیده و احساس کنید خیلی هم خوشمزه است.
آیا ممکن است گاهی مصرف نمک برای ورزشکاران مضر باشد؟
بله، سدیم بیش از حد برای ورزشکاران مضر است؛ همانطور که برای همه مضر است. بسیاری از ورزشکاران نسبت به دیگر مردم، احتمالا به نمک بیشتری نیاز دارند، اما دریافت نمک بیش از حد، ممکن است منجر به نفخ، تشنگی، تورم و فشار خون بالا شود و به ویژه برای ورزشکارانی که بیماری قلبی یا مشکلات کلیوی دارند بسیار مشکل ساز باشد. پس با این تفکر که «من ورزش می کنم و زیاد عرق میریزم»، نمک زیادی به غذای خود اضافه نکنید!
عوارض رژیم غذایی بسیار کم سدیم
همیشه شنیدهایم که «نمک مضر است» یا «مصرف نمک باید کم شود» آنقدر که از نمک میترسیم اما دریافت نکردن سدیم کافی، ممکن است باعث مشکلاتی برای سلامتی شود، مانند افزایش مقاومت به انسولین و افزایش سطح کلسترول LDL. همانطور که سدیم در مقدار زیاد باعث ایجاد مشکلات میشود، دریافت کم آن هم میتواند به همان اندازه خطرناک باشد.
اگر غلضت سدیم در خون شما کمتر از نیاز بدن باشد، ممکن است علائم قابل توجهی مشاهده نکنید، اما بازهم عوارضی برای شما وجود دارد؛ عوارضی مثل فشار آمدن به دستگاه قلبی عروقی، اختلال در دستگاه عصبی یا تنشهای عضلانی. کمبود شدید سدیم هم میتواند منجر به هیپوناترمی شود که خطرناک و حتی تهدید کننده زندگی است.
