تعداد زیاد وعده های غذایی و حجم کم هر وعده غذایی مبحثی است که اکثر کارشناسان تغذیه ورزشی به کاربرد مفید آن صحه می گذارند تا انجا که بعضی از پرورش اندام کاران حرفه ای معتقدند حتی با 4 وعده غذایی در طی روز هم نمی توان تغییر عمده ای را در تیپ بدنی بوجود آورد و به 5 وعده غذایی (بدون احتساب مکمل ها) معتقد هستند این روش در مقایسه با روش سنتی 3 وعده ای مزایای بسیاری دارد
برای توضیح این روش تغذیه به ذکر مثال می پردازیم بدن انسان را بمانند یک اجاق شومینه و مواد غذایی را تکه های هیزم فرض کنید در چه حالتی می توان یک گرمای ثابت با کمترین مقدار مواد زائد (دوده )داشته باشیم ؟
در صورتی که تکه های هیزم در نوبت های متعدد و منظم و با مقدار های کم مصرف شوند و در نقطه مقابل اگر یک یا 2 نوبت و به مقدار زیاد هیزم ها را وارد اجاق کنیم گرمای تولید شده نامنظم بوده و مقدار زیادی دوده خوهیم داشت
بدن انسان دارای یک سیستم هوشمند می باشد که هماهنگ با رژیم غذایی انرژی خود را تقسیم بندی میکند به این معنا که اگر یک رژیم خاص را ادامه دهید
بعد از یک مدت کوتاه (بسته به فاکتور های متعدد و متفاوت در هر شخص ) بدن ما به نوع رژیم عادت میکند و با توجه به مقدار کالری دریافتی تقسیم انرژی میکند مثلا در زمان روزه داری بدن ما بعد از چند روز احساس میکند که بعد دریافت اولین وعده غذایی به مدت چندین ساعت هیچ ماده غذایی را دریافت نمیکند لذا شروع به پس انداز مواد غذایی در کبد و عضلات (گلیکوژن) و در نهایت بصورت بافت چربی می نماید در انتهای ماه اگر چه از لحاظ وزنی لاغر نشده ایم اما مقدار زیادی بافت های ماهیچه ای را با چربی معاوضه کرده ایم
نکته دیگر اینجاست که سیستم گوارش بدن ما قادر به جذب مقدار محدودی از مواد غذایی (به ویژه پروتئین ها ) در هر وعده غذایی می باشد که این مقدار نیز با توجه به جنسیت (مرد یا زن ) سن و وزن و .. متغیر می باشد مقدار نرمال جذب پروتئین یک انسان بالغ در هر وعده غذایی 30الی 40 گرم می باشد
روش نوین تغذیه
برای رساندن 220 گرم پروتئین به یک شخص 100 کیلویی چاره ای جز استفاده از 5 وعده غذایی بعلاوه دو وعده مکمل پروتئین نداریم
اگر فرضا 3 وعده ساندویچ مصرف روزانه ما باشد مصرف این 3 وعده در 6 نوبت (6نصفه ساندویچ) انرژی بیشتری را نسبت به میل نمودن همان مقدار در 3 نوبت ازاد میکند و علت این امر جذب بهتر آن و کم کردن میزان ذخیره چربی می باشد
از یک سو روند تبدیل شدن مواد غذایی در بدن ما به گونه ای است که قند ها ساده کربوهیدرات ها و حتی پروتئین های مازاد در یک وعده غذایی تبدیل به چربی می شوند اما روش معکوس انجام نمی پزیرد یعنی چربی ها تبدیل به پروتئین نمی شوند
همانطور که می دانید پروتئین مهمترین ماده برای سلامتی و رشد عضلات است
علت نامتناسب بودن سایز ناحیه شکم در اکثیرت افراد بعلت کم بودن تعداد وعده های غذایی می باشد با این توضیح که مهیا کردن نیاز کالری و مواد غذایی در 3 نوبت روش سنتی ناگزیر به افزایش حجم غذا و در نهایت به ازفایش معده می انجامد شکم ورم کرده نتیجه این فرایند غلط است
با توجه به مطلاب ذکر شده مهمترین دست اوردهای روش نوین تغذیه عبارتند از :
1-افزایش سوخت رسانی به عضلات
2- کم نمودن میزان ذخیره چربی
3- یکنواخت نمودن سطح قند خون (ثابت ماندن ترشح انسولین)
4- خاموش شدن نسبی کار کورتیزول
5- جذب و هضم پروتئین یا ماکزیمم توان بدن
6- فرم و سایز زیبای عضلات شکم
روش نوین تغذیه
مواد غذایی ضروری در بدنسازی کدام است؟
درشت مغذیها در تأمین انرژی بدن نقش بسیار مهمی دارند. هر چقدر مقدار این درشتمغذیها بالاتر باشد، سطح انرژی بدن نیز افزایش پیدا میکند و بدن برای انجام فعالیتها، عملکرد بهتری خواهد داشت. در این قسمت سه درشتمغذی اصلی در رژیم غذایی بدنسازی را معرفی میکنیم.
۱. پروتئین
پروتئین اصلیترین درشت مغذی مورد نیاز بدنساز است؛ چراکه به ترمیم و حفظ ایمنی بدن کمک میکند و باعث عضلهسازی میشود. عدم دریافت پروتئین کافی باعث کاهش وزن و حجم عضلات میشود. بیشترین جذب پروتئین در بدنسازی از طریق غذا و بعد از طریق مکملها است.
بعضی از بدنسازان مبتدی استفاده از مکمل را در اولویت قرار میدهند؛ اما مصرف بیشازحد آن، به کلیه و کبد آسیب میزند. همچنین دریافت پروتئین نیز باید بسته به تیپ و توده بدنی شما، به اندازه ایدهآل مصرف بشود؛ زیرا نیاز بدن به پروتئین در افراد مختلف، از ۰.۸ گرم تا ۲.۲ گرم به ازای هر کیلوگرم متفاوت است. مهمترین منابع پروتئینی عبارتند از:
تخم مرغ: ارزش غذایی پروتئین تخم مرغ حدود ۶ گرم است. بنابراین یک منبع عالی پروتئین برای بدنسازان است. شما میتوانید آن را به شکلهای مختلف خاگینه، آب پز و املت میل کنید.
گوشت سفید و قرمز: گوشت مرغ، ماهی و گوشت گاو دارای پروتئین زیادی است. علاوهبر پروتئین، کراتین نیز در گوشت وجود دارد که در عضلات و توسط خون انرژی تولید میکند.
لبنیات: شیر از دو پروتئین کازئین و وِی تشکیل شدهاست که برای بدنسازان مفید است. بنابراین لبنیات برپایهی شیر هم حاوی پروتئین و فواید آن است.
پروتئین گیاهی: پروتئینهای گیاهی، مانند پروتئینهای حیوانی با ارزش و کامل نیستند. اما یک منبع غذایی مهم برای بدنسازان به حساب میآید. پروتئین گیاهی در حبوباتی مثل عدس، نخود، لوبیا و همچنین دانه سویا وجود دارد. ضمنا فقط ۷۰ درصد پروتئین گیاهی جذب بدن میشود و مابقی از بدن دفع میشود.
معرفی منابع مغذی و مفید در برنامه غذایی بدنسازی
در برنامه غذایی بدنسازی یک ورزشکار، باید کلیه مواد مغذی برای بدن وجود داشته باشد. در صورتیکه مصرف یکی از ویتامینهای اصلی بدن کاهش پیدا کند؛ ورزشکار دچار مشکل میشود. از این رو نیاز است تا با مواد غذایی مفید برای بدن آشنا شوید. مواد غذایی برای یک بدنساز شامل موارد زیر است.
ماهی: ماهیهایی مانند ساردین، قزلآلا و ماهی تن از منابع عالی پروتئین و چربیهای سالم بهشمار میروند. اسیدهای چرب امگا ۳ موجود در ماهی، نقش مهمی در سلامت عضلات و رشد عضلانی دارند و با کاهش توده و قدرت عضلانی در سنین بالا مبارزه میکند.
سفیده تخممرغ: سفیده تخم مرغ، یکی از بهترین و خالصترین مواد پروتئینی به حساب میآید و باید در برنامه غذایی بدنسازی شما وجود داشته باشد.
گوشت قرمز بدون چربی: گوشتِ قرمز یکی از منابع غذاییِ عالی سرشار از پروتئین، آهن، ویتامینهای گروه B و روی است. به همین دلیل انتخاب بسیار خوبی برای کسانی است که میخواهند وعده غذاییِ کمحجم و پرکالری مصرف کنند.
گوشت بوقلمون و مرغ: گوشت بوقلمون و سینه مرغ، منبعی عالی برای جذب پروتئین بهشمار میروند. سینه مرغ یکی از غذاهای اصلی و مهم در برنامه غذایی بدنسازی است. سینه مرغ حاوی پروتئین زیادی است و در یک وعده ۸۵ گرمی حدود ۲۶ گرم پروتئین با کیفیت بالا وجود دارد.
لبنیات کم چرب: شیر و فرآوردههای لبنی، معمولا همزمان شاملِ سه ماده پروتئین، چربی و کربوهیدرات هستند و یک غذا کامل محسوب میشود.
حبوبات: هیچوقت در برنامه غذایی بدنسازی خود، حبوبات را دستِ کم نگیرید. لوبیا (بهخصوص لوبیا قرمز) منبعی عالی و خوشمزه، برای جذب پروتئین و فیبر برای عضله سازی بهشمار میرود.
سیب زمینی، ماکارونی و نان: این مواد غذایی، سرشار از کربوهیدرات هستند. دریافت کافی کربوهیدرات، برای تأمین انرژی عضلات در تمرینها و فرآیند عضلهسازی بسیار اهمیت دارد.
قهوه: قهوه به علت دارا بودنِ کافئین و آنتی اکسیدان باعث افزایش انرژی شما خواهد شد. ولی اگر ناراحتی قلبی یا عصبی دارید، باید در مصرف آن، احتیاط کنید.
شیک پروتئینی: گزینههای نوشیدنی در دوران حجم بسیار زیاد است؛ بهطور مثال میتوانید انواع شیک با پودر پروتئینی برای خود درست کنید و لذت ببرید.
۲. کربوهیدرات
برای اینکه عضلات ورزیدهتری داشته باشیم از پروتئینها استفاده میکنیم، اما برای تأمین انرژی این عضلات باید سراغ کربوهیدرات برویم. کربوهیدراتها منابع فراوانی دارد و مصرف زیاد آن باعث ایجاد چربی در بدن میشود. کربوهیدراتها در دو نوع مختلف وجود دارد که استفاده از هر کدام آنها برای بدن ضروری است:
کربوهیدرات ساده: این نوع کربوهیدرات به سرعت در بدن جذب میشود و مدت زمان کوتاهتری انرژی را تأمین میکند. کربوهیدراتهای ساده شامل: غلات صبحانه، شکر سفید و قهوهای، برخی آب میوهها. کربوهیدرات ساده برای بدنسازان مناسب نیستند.
کربوهیدرات پیچیده: این نوع کربوهیدراتها دیرتر در بدن جذب میشود، اما به مدت طولانیتری انرژی شما را فراهم میکند. کربوهیدراتهای پیچیده شامل: پاستا، نان، برنج و بلغور جو دوسر است که گزینههای مناسبی برای بدنسازان و به طورکلی همه افراد هست.
۳. چربی
واقعیت این است که نه تنها چربی برای بدنسازان مضر نیست، بلکه لازم هم هست. چربیها برای تمامی افراد و بدنسازان مفید است و برای تأمین انرژی لازم هستند. همچنین چربیها در ایجاد توده عضلانی، عملکرد صحیح بدن، ذخیره انرژی، محافظت از اندامهای داخلی و عایق برای گرم کردن بدن نیز نقش دارد. چربی به دو دستهی زیر تقسیم میشود:
چربی اشباع: تا میتوانید از مصرف چربیهای اشباع شده بپرهیزید. چربیهای اشباع در مواد مختلفی وجود دارد: خامه، پنیر، کره، چربی خوک و گوشتهای چرب دارای کلسترول، قند و شکر و نوشیدنیهای گازدار.
چربی غیراشباع: این نوع چربی در عضلهسازی مفید است و میتوان آن را در برنامه غذایی بدنسازی قرار داد و انرژی را ذخیره کرد. این نوع چربی در مواد غذایی زیادی از جمله آجیل و دانهها، آووکادو، روغن زیتون، ذرت، کنجد و غیره وجود دارد.
در اینجا یک نمونه منوی بدنسازی یک هفتهای آمده است و این میتواند برنامه غذایی بدنسازی برای افزایش حجم بانوان یا برنامه غذایی بدنسازی برای افزایش حجم اقایان باشد:
شنبه
صبحانه
بوقلمون چرخ کرده و تخم مرغ با ذرت، فلفل دلمه ای، پنیر و سالسا
میان وعده
قوطی ماهی تن با کراکر
ناهار
فیله تیلاپیا، قاچ سیب زمینی و فلفل دلمه ای
میان وعده
شیک پروتئین و گلابی
شام
گوشت گاو خرد شده با برنج، لوبیا سیاه، فلفل دلمه ای، پنیر
یک شنبه
صبحانه
تخم مرغ به سمت آفتابی و نان تست آووکادو
میان وعده
توپ های پروتئینی و کره بادام
ناهار
برش های فیله مرغ با سیب زمینی سیر بوداده و لوبیا سبز
میان وعده
شیک پروتئین و توت فرنگی
شام
کوفته بوقلمون، سس مارینارا و پنیر پارمزان روی پاستا
دو شنبه
صبحانه
تخم مرغ نیم پز با قارچ و بلغور جو دوسر
میان وعده
پنیر کوتیج کم چرب با زغال اخته
ناهار
برگر گوشت، برنج سفید و کلم بروکلی
میان وعده
شیک پروتئین و یک عدد موز
شام
سالمون، کینوا و مارچوبه
سه شنبه
صبحانه
پنکیک پروتئینی با شربت سبک، کره بادام زمینی و تمشک
میان وعده
تخم مرغ آب پز و یک سیب
ناهار
استیک سیر، سالاد سیب زمینی شیرین و اسفناج با وینیگرت
میان وعده
شیک پروتئین و گردو
شام
بوقلمون چرخ کرده و سس مارینارا روی پاستا
چهار شنبه
صبحانه
سوسیس مرغ با تخم مرغ و سیب زمینی سوخاری
میان وعده
ماست یونانی و بادام
ناهار
سینه بوقلمون، برنج باسماتی و قارچ
میان وعده
شیک پروتئین و انگور
شام
ماهی خال مخالی، برنج قهوه ای و برگ های سالاد با وینیگرت
پنج شنبه
صبحانه
بوقلمون چرخ کرده، تخم مرغ، پنیر و سالسا در یک تورتیلای غلات کامل