رژیم غذایی یکی از مهمترین عوامل در بدن سازی میباشد.عوامل بسیار زیادی وجود دارند که میشود برای عضله سازی آنها را مد نظر قرار داد ولی هیچ کدام از آنها به اندازه یک رژیم غذایی درست و کارامد مهم نیستند.ممکن است که برنامه تمرینی شما کاملا مناسب و خوب باشد ولی بدون تغذیه مناسب و سوخت رسانی به عضلات شما شاهد پیشرفت بسیار کمی خواهید بود.
بسیاری از افراد که تازه میخواهند بدن سازی را شروع کنند وقتی که با اطلاعات مختلف در مجلات و دیگر جاها مواجه میشوند دچار سردرگمی میشوند.در این مقاله ما واقعا قصد داریم این موضوع را برای شما ساده کنیم.یک برنامه غذایی خوب مطمئنا همانند دانش ساخت بمب اتم نمیباشد و به این معنی نیست که حتما باید دارای پیچیدگی باشد.
۳ قسمت اصلی که باعث تشکیل رژیم شما میشوند
در اینجا قصد داریم به شما ۳ عامل تشکیل دهنده اصلی یک رژیم بدن سازی خوب را برای شما بیان کنیم و در ادامه به نقش هر کدام از آنها خواهیم پرداخت.
۱) پروتئین
واقعاً اگر پروتئین نبود چکار میکردیم؟ مطمئنا هیچ کدام از ما رشد نمیکردیم! به غیر از آب، پروتئین فراوانترین ماده درون بدن میباشد.پروتئین مسئول ساخت، ترمیم و حفظ بافتهای عضلانی میباشد.پروتئین همچنین دومین منبع انرژی بدن بعد از کربوهیدرات میباشد.بدون پروتئین ما چیزی جز پوست و استخوان نمیشدیم.وقتی که بحث بدن سازی مطرح میشود شما نیاز به پروتئین بیشتر برای ترمیم بافتهای عضلانی تخریب شده در طول تمرین دارید.
پروتئین، مهمترین ماده مغذی برای عضله سازی است. پروتئین ها از آمینو اسیدها تشکیل شدهاند که به عنوان “بلوکهای ساختمانی عضلات” شناخته میشوند. وقتی شما ورزش میکنید، به خصوص تمرینات قدرتی، در فیبرهای عضلانی شما پارگیهای ریز ایجاد میشود. پروتئین، به ترمیم این پارگیها و ساخت بافت عضلانی جدید کمک میکند.
منابع پروتئین
مهمترین منابع پروتئینی عبارتند از:
تخم مرغ: ارزش غذایی پروتئین تخم مرغ حدود ۶ گرم است. بنابراین یک منبع عالی پروتئین برای بدنسازان است. شما میتوانید آن را به شکلهای مختلف خاگینه، آب پز و املت میل کنید.
گوشت سفید و قرمز: گوشت مرغ، ماهی و گوشت گاو دارای پروتئین زیادی است. علاوهبر پروتئین، کراتین نیز در گوشت وجود دارد که در عضلات و توسط خون انرژی تولید میکند.
لبنیات: شیر از دو پروتئین کازئین و وِی تشکیل شدهاست که برای بدنسازان مفید است. بنابراین لبنیات برپایهی شیر هم حاوی پروتئین و فواید آن است.
پروتئین گیاهی: پروتئینهای گیاهی، مانند پروتئینهای حیوانی با ارزش و کامل نیستند. اما یک منبع غذایی مهم برای بدنسازان به حساب میآید. پروتئین گیاهی در حبوباتی مثل عدس، نخود، لوبیا و همچنین دانه سویا وجود دارد. ضمنا فقط ۷۰ درصد پروتئین گیاهی جذب بدن میشود و مابقی از بدن دفع میشود.
اصول بنیادی یک برنامه غذایی عضله ساز
میزان پروتئین مورد نیاز برای عضله سازی
میزان پروتئین مورد نیاز برای عضله سازی به عوامل مختلفی مانند سن، جنس، سطح فعالیت و هدف شما بستگی دارد. به طور کلی، توصیه میشود که بدنسازان روزانه 1.6 تا 2.2 گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن مصرف کنند.
۲) کربوهیدرات
کربوهیدراتها اولین منبع انرژی بدن هستند.کربوهیدراتها در دو نوع پیچیده و ساده وجود دارند.کربوهیدراتهای ساده در موادی نظیر شکر و میوه یافت میشود و با افزایش قند خون شما باعث تولید سریع انرژی میشوند.کربوهیدراتهای پیچیده در موادی نظیر نان، برنج و سیب زمینی یافت میشود.کربوهیدراتهای پیچیده باعث تولید یک انرژی پایدار در بدن شما میشوند و این همان چیزی است که شما برای یک تمرین سخت به آن نیاز دارید.اگر شما در رژیم غذایی خود به اندازه کافی از کربوهیدراتهای پیچیده استفاده نکنید بدن شما به دومین منبع انرژی خود یعنی پروتئینها روی خواهد آورد که مطمئنا شما خواهان این اتفاق نیستید.
کربوهیدراتها، منبع اصلی انرژی برای بدن هستند. وقتی شما کربوهیدرات مصرف میکنید، بدن آن را به گلوکز تبدیل میکند که به عنوان سوخت برای عضلات و مغز استفاده میشود. اگر کربوهیدرات کافی مصرف نکنید، بدن شما برای تامین انرژی مجبور به تجزیه پروتئین عضلات خواهد شد که این موضوع میتواند باعث کاهش حجم عضلات شود.
انواع کربوهیدرات
کربوهیدراتهای ساده: مانند قند و شکر که به سرعت در خون جذب میشوند و باعث افزایش سریع قند خون میشوند.
کربوهیدراتهای پیچیده: مانند نان سبوس دار، برنج قهوهای و جو دوسر که به آرامی در خون جذب میشوند و انرژی پایدارتری را برای بدن فراهم میکنند.
منابع کربوهیدرات
غلات سبوس دار مانند نان سبوس دار، برنج قهوهای و جو دوسر
میوهها و سبزیجات
حبوبات
سیب زمینی شیرین
۳) چربی ها
چربیها نیز بخش مهمی از رژیم شما هستند ولی باید به مقدار صحیح مصرف شوند.مهمترین چیزی که باید در مورد چربیها بدانید این است که دو نوع از آنها وجود دارد.اولین آنها چربیهای خوب هستند.این چربیها در موادی نظیر روغن زیتون، ماهی و آجیلها یافت میشوند.دومین آن چربیهای بد هستند.چربیهای اشباع از این نوع چربیها هستند.شما باید تا جای ممکن مصرف چربیهای بد را کاهش دهید و روی مقدار صحیح مصرف چربیهای خوب تمرکز کنید.
چربیها نیز مانند کربوهیدراتها، منبع انرژی برای بدن هستند. علاوه بر این، چربیها در جذب ویتامینهای محلول در چربی، تولید هورمونها و حفظ
سلامت سلولها نقش دارند. مصرف مناسب چربیهای سالم برای عضله سازی و بهبود عملکرد ورزشی ضروری است.
انواع چربی
چربیهای اشباع شده: مانند چربی گوشت قرمز و لبنیات پرچرب
چربیهای غیر اشباع شده: مانند روغن زیتون، آووکادو و مغزها
چربیهای ترانس: مانند روغنهای گیاهی هیدروژنه که برای سلامتی مضر هستند.
منابع چربی
روغن زیتون
آووکادو
مغزها و دانهها
ماهیهای چرب مانند سالمون و تن
اکنون شما میدانید ۳ جز اصلی تشکیل دهنده رژیم شما چه موادی هستند حالا نوبت آن است که بفهمیم در روز چه مقدار از این مواد غذایی را برای عضله سازی مناسب نیاز داریم.
قبل از ادامه بحث دو مورد را باید بیان کنیم:
اولا بهترین راه برای محاسبه میزان مورد نیاز پروتئین، کربوهیدرات و چربی خود در رژیم غذایی استفاده از وزن بدن میباشد. ا د کو ا ن .در این مقاله ما یک فرد ۲۰۰ پوندی را در نظر میگیریم.دوما هر آنچه در ادامه بیان میشود فقط جنبه راهنمایی دارد و برای افرادی که قصد عضله سازی دارند بیان میشود.اگر که خواهان رسیدن به بهترین نتایج هستید پس باید چیزهای مختلف را تجربه کنید و ببینید که چه چیز برای شما مفید یا مضر میباشد.
مقدار پایه مصرف پروتئین، کربوهیدراتها و چربی ها
همانند دیگر جنبههای موجود در بدن سازی این ارقام نیز قابل بحث هستند.خیلیها این ارقام را قبول دارند و بعضیها نیز قبول ندارند اما این ارقام راهنماهای خوبی هستند و مفید واقع میشوند.در ادامه میزان پایه مصرف این درشت مغذیها که شما باید روی آن هدف گذاری کنید بیان شده است:
پروتئین —> ۱-۱/۶ گرم به ازای هر پوند از وزن بدن
کربوهیدراتها —> ۲/۵ گرم به ازای هر پوند از وزن بدن
چربیها —> ۰.۲۵ گرم به ازای هر پوند از وزن بدن
حالا بیاید مردی ۲۰۰ پوندی را در نظر بگیریم که میخواهد عضله سازی کند.با استفاده از ارقام بالا، این فرد باید ۲۰۰-۳۰۰ گرم پروتئین، ۵۰۰ گرم کربوهیدرات و ۵۰ گرم چربی مصرف کند.
این ارقام به کالری چقدر میشود؟
در زیر ارقام مربوط به کربوهیدرات، پروتئین و چربی را به کالری بیان کردیم:
پروتئین —> ۴ کالری در هر گرم
کربوهیدرات —> ۴ کالری در هر گرم
چربی —> ۹ کالری در هر گرم
دوباره همان فرد ۲۰۰ پوندی را در نظر بگیرید.این فرد روزانه ۳۶۵۰ کالری مصرف خواهد کرد.این ارقام البته برای فردی با وزن ۲۰۰ پوند است که خواهان عضله سازی میباشد.
چه موقع باید تغذیه کرد؟
زمان تغذیه به اندازه چیزی که میخورید مهم است.زمان آن رسیده است که مصرف ۳ وعده غذایی در روز را فراموش کنید.ترجیحا شما میتوانید ۵-۸ وعده هر ۲-۳ ساعت یک بار تغذیه کنید.البته میدانیم به دلایلی نظیر کار، مدرسه و… شما شاید نتوانید این تعداد وعده غذایی را مصرف کنید ولی شما باید سعی کنید تا جائی که میشود وعدههای خود را به کوچکترین شکل ممکن مصرف کنید.اگر قهرمان بدن سازی رونی کلمن میتواند علیرغم کار تمام وقت خود تغذیه سالم نیز داشته باشد پس چرا شما نتوانید!
به طور معقول هر وعده کوچک غذایی شما باید دارای مقدار مناسبی پروتئین، کربوهیدرات و چربی باشد.پیدا کردن این مقدار کار زیاد سختی نمیباشد.فقط مقدار کلی کالری مصرفی خود را حساب کنید و آن را تقسیم به تعداد وعده هایی که قصد مصرف آن را دارید بکنید.در نظر بگیرید همان مرد ۲۰۰ پوندی مد نظر ما در روز ۶ وعده مصرف میکند.در این صورت هر وعده او شامل ۳۳-۵۰ گرم پروتئین، ۸۰-۸۵ گرم کربوهیدرات و ۸ گرم چربی میشود.
شما همچنین باید یک وعده را یک ساعت قبل از تمرین ( برای تامین انرژی) و یک وعده را بعد از تمرین (برای ترمیم عضلات) مصرف کنید.
اگر که شما به صورت طبیعی فردی لاغر و دارای متابولیسم بالا هستید به شما توصیه میکنم مقدار کربوهیدرات مصرفی خود را برای افزایش کالری اضافه کنید.خود من نیز در واقع یه اکتومورف با بدنی لاغر و متابولیسم بالا بودم.گرچه این موضوع برای چربی سوزی بسیار مناسب است ولی برای عضله سازی شما باید بیشتر کالری مصرف کنید.اگر که شما نیز اکتومورف هستید باید تا جائی که امکان دارد کربوهیدرات مصرفی خود را افزایش دهید.
آسان بود نه! اکنون شما اصول مربوط به یک رژیم سالم را میدانید.گرچه جنبههای دیگری نیز در مورد تغذیه و رژیم مناسب وجود داشت که ما در این مقاله به آنها اشاره نکردیم ولی هدف ما از اول مقاله ساده سازی این مساله بود.
اصول بنیادی یک برنامه غذایی عضله ساز
میزان کالری مورد نیاز بدن بر اساس هدف و جنسیت
میزان کالری دریافتی شما در برنامه غذایی بدنسازی خیلی مهم است. اگر کالری زیادتر و یا کمتری از کالری مورد نیازتان دریافت کنید، قطعا به نتیجه دلخواه نمیرسید. در این قسمت فرمول محاسبه کالری مورد نیاز با توجه به جنسیت و هدفتان را میآوریم.
کالری مورد نیاز بر اساس جنسیت
بانوان
۴۴۷/۵۹۳ + (۴/۳۳۰ x سن) – (x ۹/۲۴۷ وزن به کیلوگرم) + (۳/۰۹۸ x قد به سانتی متر) =BMR
آقایان
۸۸/۳۶۲ + (۵/۶۷۷ x سن) – (x ۱۳/۳۹۷ وزن به کیلوگرم) + (۴/۷۹۹ x قد به سانتیمتر) =BMR
کالری مورد نیاز بر اساس هدف
برای محاسبه این مورد باید ابتدا میزان فعالیت فیزیکیتان را مشخص کنید و سپس سراغ به دست آوردن کالری بروید. ضریب فعالیت فیزیکی یا همان PAL به صورت زیر است:
اگر عمدتا در حالت نشسته هستید: ۱.۲
نسبتا فعال هستید (۱ تا ۲ بار تمرین در هفته): ۱.۳
فعالیت متوسطی دارید ( ۲ تا ۳ بار تمرین در هفته): ۱.۴
فعال هستید (بیش از ۴ جلسه تمرین در هفته): ۱.۵
بسیار فعال هستید (ورزش سنگین روزانه): ۱.۷
حالا باید BMR خود را در PAL ضریب کنید. نتیجه به دست آمده را EAR مینامند. سپس با توجه با هدفتون طبق قواعد زیر پیش بروید و کالری مورد نیازتان را به دست آورید.
EAR (Estimated Average Requirement) = PAL * BMR
کاهش وزن: EAR – ۵۰۰
افزایش وزن: EAR + 500
تثبیت وزن و تناسب اندام: EAR
میزان مصرف درشت مغذی ها بر اساس هدف
تعیین میزان درشت مغذیهای مورد نیاز شما بستگی به هدف و شرایط جسمیتان دارد. برای مثال، کسی که قصد افزایش حجم دارد، باید پروتئین و کربوهیدرات بیشتری دریافت کند. اکنون در یک جدول، مقدار تقریبی درشت مغذیها بر اساس اهداف مختلف را میآوریم.
هدف
میزان کالری درشت مغذیها
پروتئین
چربی
کربوهیدرات
چربی سوزی
وزن بدن ضربدر ۱۰-۱۴
۱- ۱/۲ گرم به ازای هر کیلو وزن بدن
۰/۳-۰/۴ گرم به ازای هر کیلو وزن بدن
باقیمانده کالری مورد نیاز
ثبات وزن
وزن بدن ضربدر ۱۵
۱ گرم به ازای هر کیلو وزن بدن
۰/۳-۰/۴ گرم به ازای هر کیلو وزن بدن
باقیمانده کالری مورد نیاز
عضله سازی
وزن بدن ضربدر ۱۶-۲۰
۱/۲- ۲ گرم به ازای هر کیلو وزن بدن
۰/۳-۰/۴ گرم به ازای هر کیلو وزن بدن
باقیمانده کالری مورد نیاز
شما برای اینکه به هدف و اندام ایدهآل خود برسید، باید برنامه تمرینی و غذایی اختصاصی خود را داشته باشید. برنامهای که با توجه به اهداف و شرایط شما طراحی شده باشد
معرفی برترین غذاهای عضله ساز
معرفی برترین غذاهای عضله ساز
برای عضلهسازی مطلوب، شناسایی و انتخاب غذاهای عضله ساز نقش تعیینکنندهای دارد. انتخاب منابع غذایی متنوع و غیرفراوری شده، به بدن کمک میکند تا تمام ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز را دریافت کند. در ادامه به مهمترین گروههای غذایی اشاره میشود:
منابع پروتئینی مرغوب
پروتئینها آجرهای اصلی ساخت عضلهاند. بهترین منابع پروتئین برای عضله سازی عبارتند از:
– سفیده تخممرغ
– سینه مرغ و بوقلمون
– گوشت قرمز کمچرب (مانند گوشت گوساله یا گوسفند جوان)
– ماهی خصوصا ماهیهای چرب (مثل سالمون و تن)
– لبنیات کمچرب مثل ماست یونانی، پنیر و شیر
– حبوبات مانند عدس و لوبیا (منبع پروتئین گیاهی)
بر اساس دادههای علمی، مصرف روزانه ۱.۶ تا ۲.۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، برای ورزشکاران با هدف عضلهسازی پیشنهاد میشود. لازم به ذکر است که مقادیر مصرف برای هر فرد باید بر اساس شرایط شخصی و تحت نظر متخصص تعیین شود.
کربوهیدراتهای پیچیده و انرژیبخش
کربوهیدراتها سوخت بدن را در تمرینات پرفشار تأمین میکنند. انتخاب نوع مناسب کربوهیدرات اهمیت بالایی دارد:
– برنج قهوهای و سفید
– سیبزمینی و سیبزمینی شیرین
– نان سبوسدار
– جو دوسر و بلغور جو
– میوههایی مانند موز (میانوعده عالی برای ریکاوری)
توصیه میشود بخشی از کربوهیدرات مورد نیاز را قبل و بعد از تمرین مصرف کنید تا ذخایر گلیکوژن عضلات را تأمین و بازسازی نمایید. این کار به ریکاوری بهتر و افزایش قدرت کمک میکند.
چربیهای سالم و نقش آنها در عضلهسازی
چربیها علاوه بر تامین انرژی، در تولید هورمونهای ضروری مانند تستوسترون و بازسازی بافتهای عضلانی نقش دارند. مهمترین منابع چربی سالم عبارتاند از:
– روغن زیتون فرابکر
– آووکادو
– مغزها و دانهها (بادام، گردو، تخمه آفتابگردان، دانه چیا و …)
– ماهیهای چرب
مصرف متعادل چربی (حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد کل کالری روزانه) توصیه میشود. از مصرف روغنهای صنعتی و چربیهای ترانس پرهیز کنید، چرا که به سلامت قلب و روند عضلهسازی آسیب میرسانند.
نمونه برنامه غذایی بدنسازی برای عضله سازی
در این بخش، به ارائه برنامه غذایی نمونه برای عضله سازی میپردازیم. توجه داشته باشید که این برنامهها فقط به عنوان نمونه هستند و ممکن است برای همه افراد مناسب نباشند. بهترین کار این است که با یک متخصص تغذیه مشورت کنید تا برنامه غذایی مناسب با شرایط شما را طراحی کند.
برنامه غذایی برای افراد مبتدی
افراد مبتدی که به تازگی بدنسازی را شروع کردهاند، نیاز به یک برنامه غذایی ساده و قابل اجرا دارند که بتوانند به راحتی آن را دنبال کنند. در این برنامه، تاکید بر مصرف مواد غذایی سالم و کامل است.
نکات مهم در برنامه غذایی افراد مبتدی
مصرف مقادیر کافی پروتئین، کربوهیدرات و چربی
توجه به زمانبندی وعدههای غذایی
مصرف وعده غذایی کوچک و مکرر
مصرف میوه و سبزیجات به مقدار کافی
نوشیدن آب به مقدار کافی
نمونه برنامه غذایی برای افراد مبتدی
صبحانه
تخم مرغ (2 عدد) به همراه نان سبوس دار و گوجه فرنگی
بلغور جو دوسر به همراه شیر و میوه
ناهار
مرغ یا ماهی کبابی به همراه برنج قهوهای و سالاد
کینوا با سبزیجات و نخود
شام
گوشت قرمز کم چرب به همراه سیب زمینی پخته و سبزیجات
عدسی با نان سبوس دار
میان وعده
میوه
مغزها
ماست
کینوا
همانطور که در ابتدای مقاله اشاره شد، کینوا یک ماده غذایی بسیار مفید برای عضله سازی است. شما میتوانید کینوا را به روشهای مختلفی در برنامه غذایی خود جای دهید. به عنوان مثال، میتوانید از آن در سالاد، سوپ، یا به عنوان جایگزین برنج استفاده کنید. همچنین، میتوانید کینوا را با شیر و میوه مخلوط کرده و به عنوان صبحانه میل کنید. برای آشنایی با انواع میان وعده رژیمی کافیست کلیک کنید.
برنامه غذایی برای افراد حرفهای
افراد حرفهای که سابقه تمرین بیشتری دارند و به دنبال افزایش حجم و قدرت عضلات خود هستند، نیاز به یک برنامه غذایی پیشرفتهتر دارند. در این برنامه، تاکید بر مصرف مقادیر بیشتر پروتئین و کربوهیدرات و همچنین استفاده از مکملهای غذایی است.
نکات مهم در برنامه غذایی افراد حرفهای
مصرف مقادیر بیشتر پروتئین (2.2 تا 3 گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن)
مصرف کربوهیدراتهای پیچیده به مقدار کافی
مصرف چربیهای سالم به مقدار مناسب
توجه به زمانبندی وعدههای غذایی و مصرف وعده غذایی قبل و بعد از تمرین
استفاده از مکملهای غذایی در صورت نیاز
نوشیدن آب به مقدار کافی
نمونه برنامه غذایی برای افراد حرفهای
صبحانه
سفیده تخم مرغ (4 عدد) به همراه جو دوسر و میوه
پروتئین وی به همراه شیر و موز
ناهار
سینه مرغ کبابی به همراه برنج قهوهای و سبزیجات
ماهی تن به همراه سالاد و نان سبوس دار
شام
استیک گوشت به همراه سیب زمینی پخته و بروکلی
کینوا با مرغ و سبزیجات
میان وعده
مغزها و دانهها
میوه
پروتئین بار
نکات مهم در برنامه غذایی عضله سازی
در این بخش، به بررسی نکات مهمی میپردازیم که باید در برنامه غذایی عضله سازی خود به آنها توجه کنید:
1- زمانبندی وعدههای غذایی
زمانبندی وعدههای غذایی، نقش مهمی در عضله سازی دارد. توصیه میشود که وعدههای غذایی خود را به فواصل منظم (هر 3 تا 4 ساعت) مصرف کنید. این کار به حفظ سطح انرژی و پروتئین در بدن و همچنین بهبود ریکاوری عضلات کمک میکند.
2- اهمیت وعده غذایی قبل و بعد از تمرین
وعده غذایی قبل و بعد از تمرین، از اهمیت ویژهای برخوردار است. وعده غذایی قبل از تمرین باید حاوی کربوهیدرات و پروتئین باشد تا انرژی لازم برای تمرین را فراهم کند و از تجزیه عضلات جلوگیری کند. وعده غذایی بعد از تمرین نیز باید حاوی پروتئین و کربوهیدرات باشد تا به ترمیم و ساخت عضلات کمک کند و ذخایر گلیکوژن عضلات را بازسازی کند.
3- محاسبه کالری مورد نیاز
برای عضله سازی، باید در حالت کالری مثبت باشید. یعنی باید بیشتر از آنچه که میسوزانید، کالری مصرف کنید. میزان کالری مورد نیاز برای هر فرد به عوامل مختلفی مانند سن، جنس، سطح فعالیت و هدف شما بستگی دارد. میتوانید با استفاده از یک ماشین حساب کالری آنلاین یا مشورت با یک متخصص تغذیه، میزان کالری مورد نیاز خود را محاسبه کنید.
4- تنظیم برنامه غذایی بر اساس هدف (افزایش حجم، کاهش وزن)
برنامه غذایی شما باید بر اساس هدف شما تنظیم شود. اگر هدف شما افزایش حجم عضلات است، باید در حالت کالری مثبت باشید و مقادیر کافی پروتئین و کربوهیدرات مصرف کنید. اگر هدف شما کاهش وزن است، باید در حالت کالری منفی باشید و مصرف کربوهیدرات و چربی را کاهش دهید.
5- استراحت و ریکاوری
استراحت و ریکاوری نیز به اندازه تغذیه و تمرین در عضله سازی مهم است. عضلات شما در هنگام استراحت رشد میکنند. بنابراین، مطمئن شوید که به اندازه کافی میخوابید و به بدن خود فرصت ریکاوری میدهید.
ممنون بابت مطلب جامع.
عالی توضیح دادید ممنون!
حتماً بازم از این مطالب میذارید؟
درود ممنون نظر لطف شماست
حتما