از دیدگاه کلی، چهار گروه از داروها توسط ورزشکاران مورد استفاده ی نابجا قرار می گیرد که عبارتند از:
1- داروهای نیروزا که توسط ورزشکار به طور آگاهانه برای افزایش کارآیی ورزشی مورد استفاده قرار می گیرد.
۲- داروهای درمانی که توسط ورزشکار یا پزشک معالج وی به طور آگاهانه و یا ناآگاهانه در قالب نسخههای درمانی مورد استفاده واقع می شوند. طبق مقررات برخی از این داروها نظیر داروهای ضد احتقان مقلد سمپاتیک و داروهای ضد اسهال و یا کورتیکواستروئیدهای موضعی، در صورتی که قبل از مسابقه توسط پزشک تیم، مصرف آنها به اطلاع کمیته برگزارکننده رسیده باشد، مجاز شمرده می شود.
۳- داروهای نشئه آور که برای ایجاد حالت خوشی کاذب و عدم احساس خستگی و تنشهای روحی توسط ورزشکار مصرف می شوند.
۴- هورمونهای پپتیدی و گلیکوپروتئینی و آنالوگ های آنها، مثل هورمون رشد
داروهای محرک سیستم اعصاب مرکزی
این داروها جهت افزایش هوشیاری، رفع خستگی، کاهش اشتها، درمان برخی اختلالات خواب آلودگی و نیز برای درمان بیش فعالی کودکان به کار می رود. داروهایی از این دسته، به عنوان محرک های سیستم اعصاب مرکزی به طور نابجا توسط ورزشکاران جهت افزایش میزان انرژی، دقت و تمرکز حواس، تحریک رفتاری و بالا بردن سطح هوشیاری استفاده می شوند.
این داروها حدود ۲۰ درصد از مجموع سوءاستفاده های دارویی را به خود اختصاص می دهند.
داروی دیگر محرک سیستم اعصاب مرکزی، کافئین است. کافئین مادهای است که در چای و قهوه به فراوانی وجود دارد. این دارو، علاوه بر تحریک سیستم اعصاب مرکزی به دلیل افزایش مصرف اسیدهای چرب، می تواند انرژی زا هم باشد. همچنین کافئین در ترکیب برخی از داروهای مسکن و ضد سرماخوردگی وجود دارد. کافئین یک ماده دارویی فعال است که در نوشیدنی های رایج نظیر چای، قهوه و کولا وجود دارد. میزان آن بسته به نوع نوشیدنی و نحوه تهیه آن متغیر است.
داروهای مدر ( ادرار آور)
این داروها شامل دسته گستردهای از ترکیبات شیمیایی هستند که باعث افزایش میزان دفع ادرار می شوند.
داروهای مدر در مواردی نظیر گلوکوم (آب سیاه چشم)، قلیایی کردن ادرار، کوه گرفتگی حاد، ادم حاد ریوی، افزایش کلسیم خون، نارسایی حاد کلیوی، افزایش اسید اوریک خون، فشار خون بالا، نارسایی احتقانی قلبی و دیابت بی مزه کاربرد درمانی دارد. مصرف نابجای داروهای مدر در ورزش، به دلیل تاثیر آنها در کاهش وزن است که در رشته هایی نظیر کشتی، وزنه برداری، بوکس، ورزش های رزمی و قایقرانی کاربرد دارد. به علاوه این داروها برای رقیق کردن ادرار و فرار از نتیجه آزمایش های مثبت سایر داروهای مورد استفاده در دوپینگ به کار می روند.
از عوارض ناخواسته این داروها، به هم خوردن تعادل آب و الکترولیتهای بدن(که برای حفظ حیات بسیار ضروری است) و مشکلات قلبی- عروقی، عصبی و متابولیک است.
مشتقات هورمون های مردانه
استروئیدهای آنابولیزان، مشتقات هورمون مردانه یا تستوسترون است. مصارف درمانی این گروه دارویی، شامل اختلالات عملکرد غدد جنسی مردانه، کم خونی، سرطان پستان(بهعنوان داروی کمکی)، تاخیر در رشد، پوکی استخوان، سوختگی و جراحی است. این داروها توسط ورزشکاران جهت افزایش کارایی ورزشی، حجم و قدرت عضلانی، ایجاد ظاهری درشت و خشن نما و بالاخره افزایش حالت تهاجمی و کاهش احساس خستگی استفاده می شود.
امروزه به دلیل دفع سریع تر انواع خوراکی این داروها نسبت به انواع تزریقی، متأسفانه میزان مصرف نوع خوراکی در ورزشکاران بالا رفته است.
اثر روی سوخت و ساز کبدی داروها و استروئیدهای درون زا، احتباس صفرا، نارسایی کبدی، تخریب بافت کبد و بالاخره سرطان های خوش خیم و بدخیم از جمله عوارض کبدی این داروها هستند که زمان بروز آنها حتی تا ۲۲ سال بعد از مصرف دارو نیز گزارش شده هستند.
داروهایی که ورزشکاران مصرف می کنند
برای آنکه اطلاعات بیشتری در مورد برخی از معروفترین داروهای نیروزا بدست آورید، حتما این مطلب را به دقت بخوانید.
محرکها
محرکها، داروهای روانگردانی هستند که تواناییهای ذهنی و جسمی را بطور موقت افزایش میدهند. مصرف محرکها منجر به افزایش ناگهانی مقدار دوپامین و نوراپینفرین در مغز میگردد. با این کار، فشار خون و همچنین ضربان قلب افزایش مییابد.
بعد از مصرف محرکها، عروق خونی منقبض میشوند و به دنبال آن قند خون افزایش یافته و تنفس تند میگردد. پیامدهای آن عبارتند از افزایش درجهی هوشیاری و احساس وجد زیاد.
محرکها با ارائه درجهی بالایی از استقامت برای ورزشکاران، تواناییهای آنها را افزایش میدهند. با اینحال این داروها، خطرات سلامتی خاصی را ایجاد میکنند، مانند نارسایی قلبی عروقی و تشنجهای مهلک. برخی از معروفترین محرکها عبارتند از کوکائین، آدرافینیل و پمولین.
مسکنهای مخدر
مسکنهای مخدر، موثرترین نوع داروهای مسکن هستند. مسکنهای مخدر، بهرحال تحت دسته بندی مواد مخدر قرار میگیرند و مشتق از مواد مخدر نیز هستند. مخدرها، آلکالوئیدهای موجود در تریاک هستند.
منبع این آلکالوئیدها، دانههای خشخاش تریاک است. ورزشکاران از این داروها استفاده میکنند، زیرا آنها درد را کاهش میدهند، در نتیجه ورزشکاران میتوانند سختتر تمرین کنند و برای مدت بسیار بیشتری، حرکات کششی انجام دهند.
مسکنهای مخدر دارای خواص کاهش استرس زیادی نیز هستند که میتواند در بالا بردن سطح عملکرد یک ورزشکار، بسیار مفید باشد. بعضی از رایج ترین مسکنهای مخدر عبارتند از بوپرنورفین، دکسترو مورامید، هروئین، مورفین و پتیدین.
استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک
استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک، معادلهای مصنوعی هورمون انسانی تستوسترون هستند، زیرا مشخص شده که همان خواص شیمیایی را دارند. آنها به بهبود تودهی عضلانی و همچنین کاهش زمان ریکاوری بدن کمک میکنند.
استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک، اساسا به دو دسته تقسیم میشوند: اگزوژن که بطور طبیعی در بدن انسان تولید نمیشود، و اندوژن که بدن انسان، بطور طبیعی آن را تولید میکند. مته نولون، نمونهای از استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک اگزوژن است و آندروستندیول (یا آندرو) یک نوع استروئید آنابولیک آندروژنیک اندوژن میباشد.
هورمونهای پپتید
هورمونهای پپتید، در بدن انسان تولید شده و توسط خون به اندامهای مختلف بدن منتقل میشوند. این هورمونها میتوانند بر عملکرد سایر اندامهای بدن تاثیر بگذارند. مصرف این هورمونها، قدرت عضلات را افزایش میدهد. این هورمونها، تولید سلولهای قرمز خون را نیز افزایش میدهند که به نوبه خود، ظرفیت حمل اکسیژن خون را بالا میبرد. این مسئله بطور مستقیم با عملکرد ورزشکار در ارتباط است. اریتروپوئیتین، هورمونهای رشد انسانی، انسولین، و کورتیکوتروفین چند مورد از رایجترین نمونههای پپتید هستند.
آگونیستهای بتا ۲
اگونیستهای بتا ۲ با تحریک سلولهای بتا، عضلات موجود در راههای حرکت هوا را منبسط میکنند. آنها به هنگام استنشاق، اثراتی مشابه محرکها القا میکنند و در عین حال هنگامیکه به بدن تزریق شوند، میتوانند مانند استروئیدهای آنابولیک عمل کنند!
بعضی از رایج ترین آگونیستهای بتا 2 عبارتند از آلبوترول مانند AccuNeb, Proventil HFA, ProAir HFA, Ventolin HFA و لوالبوترول که شامل Xopenex, Xopenex HFA و پریبوترول مانند Maxair, Maxair Autohaler میباشد. برای ورزشکارانی که از اختلالات تنفسی رنج میبرند، بلامانع است که از آگونیستهای استنشاقی بتا ۲ برای جلوگیری از انقباض برونش در طول عملکردشان استفاده کنند.
چند داروی دیگر برای افزایش عملکرد
عوامل پوشاننده مانند دیورتیکها، دکستران و اپی تستوسترون برای ورزشکاران ممنوع هستند، زیرا آنها کشف سایر داروهای ممنوع را در ادرار یا آزمایشات دیگر، غیر ممکن میسازند.
گلوکوکورتیکو استروئیدها از جمله دگزامتازون و پردنیزولون، دارای خواص ضد التهاب و ضد درد هستند که ورزشکاران را قادر میسازد، بدون حتی کمترین احساس درد، رقابت کنند. این داروها هنگامیکه مستقیما به داخل خون تزریق شوند، میتوانند یک حس شور و شعف نیز بوجود بیاورند.
روشی که یک داروی افزایش دهندهی عملکرد بر بدن تاثیر میگذارد، ممکن است با توجه به نوع بدن، دوز دارو و… تفاوت زیادی داشته باشد. از آنجا که آنها میتوانند تاثیرات مخربی بر سلامت مصرف کنندگان بگذارند، دستورالعملهای مربوط به حدود مجاز مصرف این داروها، روز به روز سخت گیرانهتر میشوند.
